Mae'r adroddiadau llofnodi "(Cyf-DHW)" wedi cael eu cyfieithu gan Dafydd H Williams, a "(Cyf-GJ)" gan Gwynfor Jones.

Dydd Sul, Medi 6, 2026, Cwm Prysor. Roedd taith heddiw yng Nghwm Prysor, y dyffryn sy’n cysylltu Trawsfynydd a Bala. Roedd yn daith o ddwy ran, gan gyfuno taith gerdded yn y bryniau a’r rhostiroedd uwchben ochr ddeheuol y dyffryn â dychweliad haws ar hyd hen drac rheilffordd ar yr ochr ogleddol. Arweiniodd Annie a Noel, ar y cyd, grŵp o 8. Roedd y tywydd yn hyfryd: 16–21°C, yn sych ac yn heulog gyda gwynt byrlymus ond mwyn o’r de-orllewin.

Dechreuodd y daith o faes parcio bach ar ochr yr A4212, gan ddilyn trac ar hyd Nant Budr, heibio i fferm o’r un enw, a dringo’n raddol o amgylch bryn Y Foel. Roedd olion adfeilion ffermydd sylweddol yn Buarth Brwynog a Hafod y Garreg. Yna parhaodd llwybrau’r rhostir uwchben tir corsiog yn nalgylch eang Nant Braich y Ceunant, gyda saib i gael coffi wrth hen gorlan ddefaid segur ger y nant.

Daeth dringo o 500 troedfedd â’r grŵp i ben Bwlch y Bi, ar uchder o 1850 troedfedd. Ar ôl croesi ffens mewn man braidd yn lletchwith, dilynwyd llwybr hir, syth ac weithiau corsiog ar hyd llinell y ffens ar draws llwyfandir i Foel y Slates. Roedd y gwelededd da yn cynnig golygfeydd rhyfeddol dros fasn y mynyddoedd, yn ymestyn o’r Rhinogydd yn y gorllewin, i Gader a’r Arans yn y de ac Arenig yn y dwyrain. I’r gogledd roedd copaon pellach Eryri yn glir, ar wahân i gap o gymylau dros Yr Wyddfa.

Parhaodd y llwybr i’r gogledd-ddwyrain, gan ddisgyn yn raddol at goedwigoedd conifferau Penllyn, lle cafwyd saib am ginio hwyr, gan edrych dros gyfeiriad Arenig Fawr a Llyfnant. Roedd gorymdaith beryglus o hanner milltir ar hyd ymyl yr A4212 brysur yn arwain y grŵp heibio i lyn bach Llyn Tryweryn ac at ddiogelwch giât wedi’i chloi sy’n arwain i ardal goedwig a gliriwyd, a reolir gan Twthill.

Yn fuan wedyn ymunodd y llwybr â thrac yr hen reilffordd, camp beirianyddol ryfeddol a agorwyd ym 1882 ac a gaewyd tua 1962, pan lifodd dyfroedd cronfa Tryweryn enwog y rhan o’r rheilffordd yn nes at Bala. Mae’r trac yn rhedeg ar hyd silff artiffisial, gan ddisgyn yn raddol o 1300 troedfedd i 900 troedfedd yn Nrawsfynydd, gan gynnig golygfeydd hyfryd o’r dyffryn 300 troedfedd islaw.

Mae hon bellach yn llwybr caniataol, gyda’i gyflwr yn amrywio o rannau mwdlyd lle mae cwlfertau wedi methu, i raean a glaswellt agored mewn mannau sydd wedi’u draenio’n dda, a rhai darnau deniadol wedi’u hamgylchynu gan goed. Uchafbwynt y llwybr yw’r draphont hir odidog, 500 troedfedd o hyd, sy’n troi ac yn bwaio’n osgeiddig dros flaenddyfroedd Afon Prysor islaw.

Ymhellach ymlaen mae bryncyn naturiol amlwg wedi’i goroni gan domen gerrig, sef yr unig weddillion sydd ar ôl o Gastell Prysor, castell Cymreig cynnar. Ar ôl tua 4 milltir, arweiniodd llwybr i lawr ochr Afon Llafar, gan groesi pont droed lechen odidog ychydig bellter o’r man cychwyn ar y brif ffordd.

Roedd hon yn ddiwrnod gwerth chweil, gan gwmpasu tua 11 milltir a 2400 troedfedd o ddringo dros bron i 8 awr. Noel Davey. (Cyf: DHW).

Dydd Iau, 27 Awst 2026.  Llethrau’r Eifl. Dim ond hanner dwsin o gerddwyr, dan arweiniad Michael a Debby, a ymgasglodd 900 troedfedd uwchlaw ym Mount Pleasant, uwchben pentref Llithfaen, gan fod y rhan fwyaf o’r lleill wedi’u hatal gan ragolygon o law trwm a stormydd mellt a tharanau. O ystyried yr amodau gwlyb, penderfynwyd cyfyngu’r daith i’r opsiwn ‘D’ byrrach ar lethrau is Yr Eifl, yn hytrach na cheisio cyrraedd copa Tre’r Ceiri, sef yr amcan gwreiddiol.

Ar y dechrau roedd yr amodau’n wirioneddol wlyb, ond yn ffodus fe beidiodd y glaw yn fuan, ac yn y pen draw daeth i ben yn gyfan gwbl. Er hynny, parhaodd y tywydd yn gymylog, ond roedd y gwelededd yn eithaf da ac roedd golygfeydd dramatig o’r dirwedd wrth i’r niwl droelli o gwmpas.

Prif ffocws y daith oedd y tapestri hyfryd o rug porffor a eithin melyn sy’n addurno llethrau agored y mynydd yr adeg hon o’r flwyddyn. Dysgodd y criw gan Michael, sy’n arbenigwr ar dirwedd wrth ei waith, fod hwn yn cynnwys yn bennaf Eithin Gorllewinol, neu Furze, sy’n tyfu’n isel, tra bod y grug yn gyfuniad cynnil o Rug y Mêl bywiog a’r Grug Cyffredin porffor ysgafnach, yn dibynnu ar amodau microleoliadol agwedd a phridd.

Aeth y llwybr i ddechrau ar hyd trac tua’r de-ddwyrain ar hyd ‘Wal Fawr’, gan aros mewn man golygfaol lle mae strwythur gwenithfaen wedi’i godi i nodi’r copaon a’r ffurfiannau creigiog amlwg sydd i’w gweld yn y panorama.

Ger Caergrbin, aeth llwybr tua’r gogledd drwy’r grug, gan ddilyn yn fras y gyfuchlin 1,000 troedfedd o amgylch llethr ddeheuol prif gopa Yr Eifl, a oedd yn parhau i fod mewn golwg lawn. Yn y pen draw, ymunodd y llwybr â’r prif drac sy’n dod i fyny o Drefor.

Dilynwyd y trac tua’r gogledd am gyfnod i’r bwlch, tua 1,650 troedfedd o uchder, lle mae giât – sydd dan glo ar hyn o bryd – yn rhoi mynediad i gopa Garn For, y trydydd o dri chopa Yr Eifl. Mae’r copa hwn wedi’i naddu i raddau helaeth gan waith y chwarel wenithfaen. Cymerwyd cinio yma dan amodau niwlog a llaith.

Ar y ffordd yn ôl i lawr y trac i faes parcio Mount Pleasant, gwellodd y gwelededd unwaith eto, gan ddatgelu golygfa odidog o fryniau pell Llŷn drwy’r niwl a oedd yn chwyrlïo i fyny o geunant dwfn Nant Gwrtheyrn ymhell islaw. Daeth y ffordd droellog frawychus a’r llwybr troed newydd sy’n arwain i lawr at Ganolfan Iaith Genedlaethol Cymru i’r golwg yn glir.

Profodd y daith hon, o ddim ond 3–4 milltir dros 2–3 awr, yn fwy gwerth chweil nag yr oedd amodau’r rhagolygon wedi’i awgrymu. Noel Davey. (Cyf: DHW).

Dydd Sul, 23 Awst 2026. Capel Curig–Llyn Crafnant–Llyn Cowlyd. Roedd diwrnod haf godidog – sych, cynnes ond heb fod yn boeth, gyda gwynt ysgafn a gwelededd da – yn ddelfrydol ar gyfer y daith hon i ardal fryniog y llynnoedd i’r gogledd o Gapel Curig. Ar ôl peth trafferth dod o hyd i lefydd parcio yn y ganolfan gerdded boblogaidd, aeth grŵp o 13 o gerddwyr, dan arweiniad Eryl, ar hyd y llwybr tua’r dwyrain ac yna tua’r gogledd i Lyn Crafnant.

Mae’r llwybr hwn wedi’i wella’n sylweddol yn ddiweddar, gyda phalmant carreg a graean yn ei le, o’i gymharu â’i gyflwr blaenorol a oedd yn aml yn fwdlyd. Dringodd y llwybr yn raddol heibio Crimpiau i Warchodfa Natur Genedlaethol Cwm Glas Crafnant. Cafwyd saib am goffi mewn man golygfaol ar uchder o 1,000 troedfedd, gyda golygfa odidog o’r llyn, a oedd 500 troedfedd islaw, yn gorwedd mewn dyffryn cul wedi’i orchuddio â choed conwydd gwyrdd tywyll.

Aeth trac da ar hyd glan orllewinol y llyn. Er ei fod yn eithaf poblogaidd gyda cherddwyr a seiclwyr, roedd y llyn yn dawel ac yn rhydd o sŵn cychod a oedd yn llenwi Llyn Geirionydd cyfagos. Ym mhen gogleddol y llyn, dringodd ffordd ac yna llwybr troed wedi’i oresgyn gan redyn yn raddol, gan agor golygfeydd godidog dros y bryniau tuag at Ddyffryn Conwy, Rhosydd Sir Ddinbych a’r ffermydd gwynt oddi ar arfordir Llandudno.

Yn nes atom roedd adfeilion trawiadol melin y ‘Klondyke’, a oedd yn malu mwyn plwm a sinc am rai blynyddoedd yn unig ar ddechrau’r 20fed ganrif. Ar ôl cau, daeth y safle’n lleoliad i sgam a adeiladwyd ar sail sibrydion ffug am ddyddodion arian enfawr yn yr ardal.

Aeth y llwybr wedyn ar draws rhostir agored o rug, gan gyrraedd uchder o 1,650 troedfedd. Yno mwynhawyd cinio hwyr wrth edrych i lawr at y gronfa ddŵr ym mhen gogleddol Llyn Cowlyd. Mae’r llyn hir, cul a difrifol hwn, yr adroddir mai hwn yw’r dyfnaf yng Nghymru, wedi’i amgylchynu gan greigiau Pen Llithrig y Wrach a Chreigiau Gleision.

Adeiladwyd y llyn yn wreiddiol fel cronfa ddŵr, ond fe’i defnyddiwyd yn ddiweddarach i gynhyrchu ynni trydan dŵr ar gyfer y gweithfeydd alwminiwm yn Nolgârrog. Bellach, yn dilyn cau’r gweithfeydd, mae’r dŵr yn bwydo i’r Grid Cenedlaethol, o leiaf pan fo lefel y dŵr yn ddigon uchel.

Ar ôl croesi’r argae, dilynodd y llwybr y lan orllewinol am ddwy filltir, gan wynebu haul hwyr y prynhawn. Ar y diwedd cafwyd dringfa fer olaf, ac yna’r rhan olaf ar draws tir glas agored i gyrraedd yr A5 a cherdded ychydig yn ôl i Gapel Curig.

Roedd hon yn ddiwrnod hir ond hynod werth chweil, gan gwmpasu 12–13 milltir dros 8½ awr, ar lwybrau hawdd ar y cyfan drwy dirwedd wych ac amrywiol. Noel Davey. (Cyf: DHW).

Dydd Iau, 13 Awst 2026.  Gwaith Llechi Inigo Jones–Penygroes. Cyfarfu grŵp o 11 o gerddwyr, dan arweiniad Kath Spencer, yng Ngwaith Llechi Inigo Jones ger Groeslon ar gyfer taith gylchol ar ddiwrnod cynnes, sych a heulog arall. Agorwyd y Gwaith Llechi ym 1861 i gynhyrchu llechi ysgrifennu ar gyfer ysgolion, ond datblygodd yn atyniad poblogaidd heddiw, gan werthu cynnyrch llechi domestig a chrefftus.

Aeth y cerddwyr tua’r gogledd ar hyd Lôn Eifion, un o nifer o lwybrau amlbwrpas palmantog – y Lonydd Glas – sydd bellach o fudd i’r sir yn dilyn cau’r rheilffyrdd dadleuol yn y 1960au. Mae’r rhan hon yn rhedeg drwy goetir, gan ddarparu rhywfaint o gysgod croeso. Wrth hen orsaf Groeslon, croesodd y llwybr i ochr ddwyreiniol ffordd osgoi yr A487 i’r de o’r brif dref, gan droi tua’r de ar draws tirwedd nodweddiadol o fythynnod a chaeau bach â waliau cerrig, wedi’u cysylltu gan gatiau haearn cul a ddatblygwyd gan weithwyr y chwareli llechi cyfagos yn y 18fed a’r 19eg ganrif.

Cafwyd golygfeydd hyfryd tua’r gogledd tuag at Dinas Dinlle, Ynys Llanddwyn a Choedwig Niwbwrch. Ymhellach ymlaen, roedd Bryniau Clynnog tua’r gorllewin ac Yr Eifl yn amlwg. Roedd rhai o’r llwybrau wedi gordyfu neu’n amhosibl eu defnyddio fel arall, gan olygu bod angen dilyn rhan o’r hen ffordd eithaf prysur rhwng Groeslon a Phenygroes.

Yna torrodd y llwybrau tua’r dwyrain o Benygroes, gan fynd heibio i fynwent fawr Machpelah a chyrraedd gwinllan a chaffi poblogaidd Pant Du. Mwynhaodd y cerddwyr bicnic hamddenol yma yng nghysgod brith perllan afalau a dyfir ar gyfer gwneud seidr, gyda golygfa wych tua’r de ar draws y dyffryn at Graig Goch a Chrib Nantlle.

Yn y prynhawn, aeth y daith heibio i ochr ddeheuol Penygroes ac ailgysylltu â Lôn Eifion, gan wneud gwaith ysgafn o’r ddwy filltir yn ôl i Inigo Jones, gyda llawer o’r llwybr yn dilyn wal ddwyreiniol a llain goediog Ystâd Glynllifon. Roedd hufen iâ yn y caffi yn bleser olaf ar ôl taith hawdd a phleserus o ryw 6 milltir dros 4 awr, ar lwybr cymhleth a diddorol. Noel Davey (Cyf:DHW).

Dydd Sul, 9 Awst 2026. Mawddach–Llyn Gwernan. Cafodd taith arall o Ddolgellau ei rhoi yn lle’r daith a drefnwyd yn Sychnant heddiw, gan fod y tanau gwyllt difrifol diweddar wedi arwain at gau’r llwybrau troed yno. Arweiniodd Hugh griw o 10 ar ddiwrnod braf, sych a heulog gyda gwyntoedd ysgafn.

Cychwynnodd y daith o faes parcio Marian Cefn gan ymuno’n syth â Llwybr y Mawddach, gan fynd tua’r gorllewin ar hyd yr aber eang tuag at Abermaw. Mae hwn yn lwybr poblogaidd aml-ddefnydd, ac roedd yn brysur iawn heddiw gyda seiclwyr a cherddwyr. Mae’n ymddangos ei fod bellach hefyd yn rhan o’r Cross-Britain Way sy’n croesi’r wlad o’r dwyrain i’r gorllewin – darn ardderchog ar gyfer sgwrsio.

Cafwyd saib am baned foreol ym Mhenmaenpool, ger y bont doll bren a adeiladwyd yn 1879 a thafarn George III. Mae cofeb yma yn coffáu trychineb y fferi yn 1967 pan gollodd 15 o bobl eu bywydau. Roedd hen flwch signal, sydd wrthi’n cael ei adfer, ynghyd â signal trawiadol, yn atgoffa’r cerddwyr mai hen gangen reilffordd Abermaw–Dolgellau oedd y llwybr hwn, a gaewyd 60 mlynedd yn ôl.

Ar ôl tua thair milltir, trodd y llwybr i fyny i goedwigoedd prydferth Abergwynant, lle mae’r Parc Cenedlaethol yn adfer coed llydanddail brodorol yn lle conwydd. Cymerwyd dargyfeiriad byr i fan golygfaol a roddodd olygfa ragorol i lawr yr aber tuag at bont reilffordd Abermaw. Parhaodd llwybr dymunol drwy’r coed tua’r de-ddwyrain, gan fynd heibio i weddillion trawiadol odyn galch.

Yna daeth dringfa gyson o tua 600 troedfedd ar hyd lôn gul drwy’r coed wrth ymyl dyfroedd gwyllt Afon Gwynant. Roedd muriau mwsoglyd uwchlaw’r afon yn fan delfrydol ar gyfer cinio. Wrth Hostel Ieuenctid Kings, trodd y llwybr i “lôn werdd” ddymunol a ddringodd yn serth heibio Hafod Dywyll i dir mwy agored o gaeau bach â waliau cerrig. Roedd golygfeydd gwych o grib hir a mawreddog Cadair Idris uwchben, o gopaon miniog Pared y Cefn Hir ger Llynnau Cregennan tua’r gorllewin, ac ar draws yr aber i fynyddoedd y Rhinogydd.

Wrth ddychwelyd i lawr at Dŷ Nant, lle mae Llwybr y Merlod yn dringo Cadair Idris, trodd y daith ar hyd lôn wledig sy’n rhan o hen lwybr Ffordd Ddu. Aeth hon heibio i’r hen westy adnabyddus wrth Lyn Gwernan. Yna croesodd llwybrau caeau agored y tir uchel tua’r dwyrain, gan roi rhagor o olygfeydd godidog o’r mynyddoedd.

Yn y pen draw disgynnodd y llwybr yn serth o dan goed hynafol, gan edrych i lawr ar strydoedd cul ac adeiladau carreg llwyd hardd Dolgellau. Daeth Love Lane â’r criw yn ôl i’r man cychwyn ym maes chwarae’r Marian ar ôl taith hynod bleserus o tua 10.5 milltir, gyda rhyw 1,500 troedfedd o ddringo dros oddeutu 5 awr. Noel Davey. (Cyf: DHW).